Văn mẫu lớp 11

Phân tích đoạn trích Vào phủ Chúa Trịnh trong tác phẩm Thượng kinh kí sự

Thu Thảo / December 10, 2018

Em hãy phân tích đoạn trích “Vào phủ Chúa Trịnh” (Trích Thượng kinh kí sự) của Lê Hữu Trác

Bài làm

Hải Thượng Lãn Ông – Lê Hữu Trác được biết đến không chỉ là một danh y nổi tiếng, mà còn là một tác giả có nhiều tác phẩm văn học có giá trị thời trung đại. Mà ở Lê Hữu Trác để lại cho đời một sự nghiệp y học đồ sộ, nổi bật hơn cả là bộ “Hải Thượng y tông tâm lĩnh” đã và đang được coi là bách khoa toàn thư về y học thế kỉ XVIII. Có thể nói rằng các tác phẩm của ông không chỉ có giá trị về y học mà còn mang nhiều giá trị văn học sâu sắc vì đã ghi lại cảm xúc chân thật cùng như bộc lộ tâm huyết, đức độ của người thầy thuốc. Tác phẩm “Thượng kinh kí sự “ được coi là tập kí sự nổi tiếng trong cuộc đời Lê Hữu Trác. Và tác phẩm đã kể về cuộc sống xa hoa trong phủ chúa Trịnh và quyền uy thế lực nhà chúa cũng như những điều mắt thấy tai nghe nhân dịp được chúa Trịnh Sâm triệu vào chữa bệnh. Dường như thật dễ nhận thấy đoạn trích vào Trịnh phủ không chỉ miêu tả cuộc sống xa hoa ở phủ chúa, mà còn thể hiện rõ nét tâm hồn và nhân cách của vị lương y tài hoa đức độ này.

“Vào phủ chúa Trịnh” chính là đoạn trích kể lại sự việc tác giả được chúa Trịnh Sâm triệu vào chữa bệnh cho Đông Cung Thế tử Trịnh Cán. Qua đoạn trích, tác giả đã thể hiện rất khéo léo và chân thực bức tranh sinh động về cuộc sống kiêu sa, vương giả và hiện thực cuộc sống nơi phủ chúa. Vào Trịnh phủ được cói là một phần của tập Thượng kinh kí sự, là tác phẩm thuộc thế kỉ. Có lẽ mà vì vậy đoạn trích là lời kể mộc mạc và chân thực, có ghi rõ thời gian Mồng 1 tháng 2, sáng tinh mơ và có sự việc: “Có thánh chỉ triệu vào cung”. Song điều làm cho chúng ta chú ý ở đây không gì khác đó là cảnh vàng son nơi phủ chúa hiện lẽn vô cùng rực rờ qua cái nhìn của tác giả. Cos thể nói ban đầu Lê Hữu Trác được hò chìm trong khung cảnh vườn phủ chúa “Tôi ngẩng đầu lên, đâu đâu cũng là cây cối um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua thắm, gió đung đưa thoang thoảng mùi hương”. Và thật không khó để chúng nhận thấy được cảnh vật ấy khiến cho ta có cảm giác, nơi đây là một khu vườn địa đàng nào đó trên tiên giới trong các truyện cổ tích dân gian, chứ không phải cảnh ở hiện thực mà tác giả nhìn thấy. Sau đó tác giả ghi lại những sự việc mình được mắt thấy tai nghe. Có thể nói những dãy hành lang quanh co nối nhau liên tiếp, người qua lại như mắc cửi. Đồng thời tác giả Lê Hữu Trác cũng đã khéo léo bộc lộ những nét suy nghĩ chân thành khi có việc liên quan được đặt chân vào một nơi mà chính tác già cũng nghĩ mình đang ở trong mơ: Tôi nghĩ bụng: mình vốn con quan… Khi vừa mới đặt chân đến nơi đây, nơi phủ chúa Trịnh thì ông mới hay cái cảnh giàu sang của vua chúa thực khác hẳn người thường. Và có thể chính điều này chứng tó thái độ ngỡ ngàng đến bất ngờ của tác giả. Khung cảnh giàu sang đó là ngoài sức tưởng tượng của ông. Đứng trước cảnh đẹp nguy nga lộng lẫy đệ nhất trời Nam ấy, tâm hồn người thầy thuốc tràn ngập một cảm xúc chân thành cứa một tâm hồn nhạy cảm.

Lính nghìn cửa vác đòng nghiêm ngặt

Cả trời Nam sang nhất là đây…

… Khác gì ngư phủ đào nguyên thủa nào.

Bản thân ông vốn là một con người không màng danh lợi, phú quý vinh hoa nhưng đứng trước khung cảnh hoành tráng này, Lê Hữu Trác lại không hề tỏ ra miệt thị, phản diện trong cách nhìn nơi mà ông không hề muốn đến này. Mà ngược lại ông vẫn ngợi ca, và vẫn ngập tràn tình cảm, xúc cảm trước vẻ đẹp tuyệt vời nơi đây, có được điều này là do Lê Hữu Trác là nhà thơ có tâm hồn giàu cảm xúc trước thiên nhiên, tạo vật, thế sự. Có một điều chúng ta thật dễ nhận thấy rằng ông nhìn và cảm nhận bằng con mắt khách quan, đứng trước cảnh đẹp thì ông ngợi ca, nhưng không hoàn toán ngợi ca tất cả, dường như đằng sau những dòng thơ này vẫn ẩn chứa một nỗi niềm u hoài của tác giả:

Quê mùa cung cẩm chưa quen

Loading...

Ngay cả bản thân ông cũng như đã tự coi mình là kẻ quê mùa lạc vào chốn cung đình, có khác gì Đào nguyên lạc vào chốn thần tiên. Cảnh thì đẹp đấy, nhưng lòng người nào có vui gì đâu cơ chứ!

Đoạn trích được coi là những trang kí sự giàu cảm xúc về cảnh giàu sang nơi phủ chúa và bệnh tình của thế tử. Nhưng bên cạnh những dòng hiện thực ấy, người đọc vẫn thấy toát lên trên tất cả là một tâm hồn, một nhân cách cao đẹp của danh y Hải Thượng Lãn Ông. Vốn bản thân không màng công danh, ông đã chọn nơi rừng núi yên tĩnh để sống cuộc sống ẩn dật, lấy chim muông làm bầu bạn, hoa cỏ làm niềm vui. Bởi thế mà người thầy y đức Lê Hữu Trác dường như xa lạ trước cuộc sống cung đình. Tuy xa lạ đó nhưng trái lại ông lại không hề ngơ ngác mà vẫn giữ được cái uy nghi, trầm tĩnh của một ẩn sĩ. Khi ông đứng trước hàng ngũ quan lại không hề tỏ ra khúm núm, hay kiêu ngạo khi danh tiếng của mình được nhiều người biết đến. Ngôn ngữ ông dùng thật khiêm nhường mà nói rằng “ Tôi là kẻ nơi quê mùa, làm sao biết được các vị ở nơi triều đình đông đúc như thế này’. Ông còn thật dũng cảm khi đã dám chỉ ra sự ngu dốt của các quan thái y trong triều, đó là việc ông không nghe theo lời ngụ ý của quan chánh đường mà vẫn hành động theo lương tâm nghề nghiệp của mình, và ông đã trình đơn thuốc lên thánh thượng. Ông cũng là người như đã thấy trước được căn bệnh thừa mứa, ngu dốt của bọn ở phù chúa một cách chính xác và “Vì Thế tử ở trong chốn màn che trướng phủ… nên phủ tạng yếu đi”. Có thể nói chốn lầu son gác ngọc ấy đã làm cho con người trở nên hao mòn, mất hết nhuệ khí, lại chứa toàn bọn ngu dốt như quan chánh đường và các quan thái y chỉ lo dùng thuốc công phạt theo ý mình. Tỏ ta đây là hiểu biết nhưng chỉ làm cho thế tử ngày càng yếu đi. Thế tử chính là nạn nhân của sự ngu dốt, của sự thừa thãi quá mức nơi phủ chúa. Và đó cũng chính là những biểu hiện rõ nét nhất của một triều đại suy đồi đã đến lúc mạt vận, diệt vong, là sản phẩm của một chôn chỉ biết xu nịnh, ăn chơi phè phỡn không lo cho cuộc sống của nhân dân lao động.

Lê Hữu Trác đã rất nhanh chóng nhận ra khuyết tật của phủ chúa, phán xét chính xác căn bệnh của thế tử, đồng thời cũng thấy được căn bệnh chung của nơi giàu sang này. Chính vì thế mà có lúc Nguyễn Hữu Trác đã trở nên do dự “Nếu mình làm, sao về núi được nữa, chi bằng ta dùng phương thuốc hòa hoãn, nếu không trúng thì cũng không sai bao nhiêu”. Thật vậy, từ xưa đến nay, con người chỉ sợ thất bại, khổ đau. Còn với Lê Hữu Trác thì hoàn toàn ngược lại, ông sợ công danh, sợ uy quyền ràng buộc. Nhưng dường như những suy nghĩ ấy nhanh chóng mất đi, nhường chỗ cho chữ trung, chữ đức cha ông mình đời đời… để nối tiếp cái lòng trung của cha ông mình mới được. Là một nhà nho chân chính, dù lánh xa danh lợi, nhưng để giữ vững khí tiết của mình, ông vẫn đặt chữ trung lên hàng đầu, dù vị chúa mà ông thờ, triều đại mà ông sống là một xã hội thối nát, suy đồi. Ông có thể làm như suy nghĩ ban đầu, không hại ai, cũng không gây đau khổ cho ai, nhưng vì tấm lòng lương y như từ mẫu cứu người không phân biệt sang hèn, đẳng cấp, Lê Hữu Trác đã làm đúng tâm đức của một thầy thuốc. Tấm lòng ấy đáng được ca ngợi.

Phải nói rằng phải có một cái nhìn tinh tế, một tâm hồn và nhân cách cao thượng, tác giả mới có cái nhìn sắc sảo và chân thực về cuộc sống xa hoa mà tàn tạ nơi phủ chúa.

Tóm lại ta có thể thấy rằng qua đoạn “Vào phủ chúa Trịnh” thấy được khung cảnh giàu có, xa hoa nơi phủ chúa, đồng thời cũng nhận thấy được một nhân cách cao thượng trong con người tài giở, nhân thiện của danh y Hải Thượng Lãn Ông – Lê Hữu Trác.

Đánh giá bài viết

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *